مناطق تحت مدیریت

 محیط زیست طبیعی استان:

استان آذربایجان شرقی در شمال غربی ایران در محل تلاقی دو سیستم کوهستانی البرز و زاگرس قراردارد. در حالت کلی، استان آذربایجان شرقی یک منطقه کوهستانی محسوب می شود که 40 درصد سطح آن را کوهستان و 2/28 درصد را تپه ماهورها و حدود 8/31 درصد را زمینهای هموار دشت ها و جلگه های میانکوهی فرا گرفته است . از مناطق کوهستانی معروف منطقه،می توان توده آتشفشانی سبلان در شرق و سهند در غرب و جنوب غربی و رشته کوههای قره داغ در شمال و رشته کوههای تخت سلیمان و اربط در جنوب و ارتفاعات بزقوش در جنوب شرق و قوشاداغ در شمال شرق استان را نام برد دامنه ارتفاع از 130 متر در حاشیه ارس تا 2707 مترد کوهستان سهند متغیر است. متوسط بارندگی 1/204 میلی متر طبق میانگین 25 ساله می باشد.
 ساختار محیط زیست طبیعی آذربایجان شرقی به علت شکل گیری چهره های متفاوت طبیعت زاییده شرایط متعددی بوده و در پدید آمدن آنها عوامل بیشماری نظیر وضعیت زمین شناسی، خاک، اقلیم و روند تکامل و عوامل زیستی مؤثر بوده است. تلاقی رشته کوههای البرز و زاگرس و قرار گرفتن مبدأ آغاز رشته کوههای مرکزی ایران در این منطقه و وجود دشتها و کوهپایه های مستعد و بهره مندی این رشته کوهها از خصوصیات چین خوردگی آلپ ـ هیمالیا به همراه برخورداری منطقه از چهار نوع اقلیم موجب تنوع و غنای زیادی در ساختار گیاهی و جانوری منطقه را فراهم نموده است. ارسباران با آن ویژگی های منحصر به فرد خود کلکسیونی از عناصر هیرکانواکسینی و عناصر سایر مناطق گیاهی کشور محسوب میشود. علاوه بر تنوع عظیم گیاهی، عمده ترین گونه های پستانداران و پرندگان حمایت شده یا کمیاب را نیز در چتر حمایت خود دارد. مرال، شوکا، پلنگ، خرس قهوه ای،کل و بز وحشی،سیاه گوش، گربه وحشی وپرندگان حمایت شده ای همچون سیاه خروس، قرقاول، دراج، طرلان و سایر پرندگان شکاری و سایر طیف وسیعی از پرندگان کوچک (پاسری فرمها) از آن جمله‌اند. توده‌های کوهستانی آرارات در مناطقی از شمال استان به فلات مرکزی ایران می پیوندد که آهو و میش مرغ از گونه های خاص این تیپ به شمار میرود. علاوه بر آن زیستگاههای آبی مهم و با ارزشی در این استان وجود دارد که تالاب بین المللی قوریگل و تالابهای حاشیه دریاچه ارومیه،جنگلها و زیستگاههای حاشیه ارس و دریاچه های پشت سدها و … که مأمن پرندگان متنوع و حمایت شده، درحال انقراض و آسیب پذیر میباشد از آن جمله اند. در سایه این موهبت الهی در استان بیش از2500  گونه گیاهی و   346 گونه جانوری موجود میباشد که شامل 51 گونه پستاندار، 225 گونه پرنده، 37 گونه خزنده، 6 گونه دوزیست، 27 گونه ماهی است.  حدود 5/12  از عرصه استان تحت عناوین مختلف حفاظت شده ،پناهگاه حیات وحش ، اثر طبیعی ملی  و تالابهای سایت رامسر  تحت کنترل زیست محیطی می باشند که با تلاش و جانفشانی محیط بانان که بازوی اجرایی سازمان محیط زیست هستند اجرا می باشد.

اطلاعات بخش محیط طبیعی

  جمیت استان:  3567105 نفر
 28/60 شهرنشین
 72/39 روستائی
 این استان شامل ،19 شهرستان,52 شهر,41 بخش و 139  دهستان می باشد.
 وضعیت اشتغال: 21/92 درصد شاغل، 79/7درصد بیکار
 توزیع نسبی شاغلان برحسب گروههای عمده فعالیت:
کشاورزی                68/25%
صنعت ومعدن         24/30%
خدمات                   08/44%
منابع آب

 3740میلیون مترمکعب قابل استحصال
2675میلیون متر مکعب بهره برداری
1765میلیون مترمکعب از منابع زیرزمینی
910میلیون متر مکعب از منابع سطحی
میزان نزولات جوی :سالیانه بطور متوسط بین 250الی 600 میلیمتر میباشد.
حدود100سد دردست بهره برداری ,اجراومطالعه در این استان وجود دارد.
بیلان منفی آب در حوضه آبریز دریاچه ارومیه چالش عمده محیط زیست استان بوده که در حال پیگیری است
کاربری اراضی استان:
اراضی کشاورزی1250000هکتار:32%کشت آبی و68%کشت دیم
جنگلهای استان :188000 هکتار است که 52/1 در صد از جنگلهای کشور را شامل می شود . از این مقدار 164000 هکتار تحت عنوان جنگلهای ارسباران در شهرستانهای اهر ،کلیبر ،ورزقان و جلفا واقع شده و مابقی به صورت پراکنده در شهرستانهای میانه ،اسکو و عجبشیر و... موجود میباشد.
اراضی مرتعی 2396450:
46/2%مراتع کشور
21%مراتع خوب
55%مراتع متوسط
24%مراتع فقیر
• بقیه اراضی استان را اراضی مسکونی و سایربه خود اختصاص میدهد.


حیات وحش
عنوان تعداد گونه در استان تعداد گونه در کشور درصد به کل کشور تعداد گونه در مناطق تحت مدیریت جمعیت کل
 بومی مهاجر    
پرندگان 130 95 521 43 225 -
پستانداران 51 - 194 30 48 -
گیاهان 2500 - 7000 31 1800 -
آبزیان   180   
 خزندگان   216   
دوزیستان   20   


عنوان تعداد کل گونه حمایت شده و حفاظت شده درمعرض خطر انقراض
پرندگان 225 69 17
پستانداران 51 8 1
آبزیان 29 1 --
 خزندگان 37 1 --
دوزیستان 6  

 


جنگلهای استان
مساحت جنگلهای استان 188000 هکتار است که 52/1 در صد از جنگلهای کشور را شامل می شود . از این مقدار 164000 هکتار تحت عنوان جنگلهای ارسباران در شهرستانهای اهر ،کلیبر ،ورزقان و جلفا واقع شده و مابقی به صورت پراکنده در شهرستانهای میانه ،اسکو و عجبشیر و... موجود میباشد.

مناطق تحت مدیریت اداره کل حفاظت محیط زیست استان آذربایجان شرقی

1- نام منطقه:

پناهگاه حیات وحش کیامکی

2-تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تاکنون :

از سال 1352 به عنوان منطقه حفاظت شده به تصویب رسیده و از سال 1354 به پناهگاه حیات وحش ارتقا یافته است.

3-موقعیت عمومی منطقه:

درشهرستان جلفا و مرند  قرارداشته

4-وسعت منطقه:

منطقه با وسعت 89952  هکتار

5-ویژگی وسیمای عمومی منطقه:

نوسانات ارتفاع در این منطقه از 540 متر در ساحل رودخانه ارس تا 3414 متر درکیامکی داغ می باشد.

6-چشم انداز:

قلعه علی بیگ ،قلعه حسن بیگ آبشار آسیاب خرابه ،ییلاق قره چی ،ارتفاعات صخر ه ای کنتال ،ارتفاعات  صخره ای دره دیز، قله کمچی، ارتفاعات خرمسر و سواحل رودخانه ارس از جلو ه های بدیع طبیعت در این منطقه می باشد.

7-پوشش گیاهی و گونه های شاخص گیاهی:

بیش از 361 گونه گیاهی دراین منطقه است که از لحاظ پوشش گیاهی می توان به گونه های درختی و درختچه ای مانند ارس، پده، افرا ، داغداغان ، بنه،گلابی وحشی، سنجد ، گز، زرشک، نسترن اشاره کرد.

8-وضعیت عمومی حیات وحش و گونه های شاخص:

بیش از 257 گونه جانوری شامل 39 گونه پستاندار و بیش از 154گونه پرنده و 43 گونه خزنده و 4 گونه دوزیست 17 گونه ماهی  را دارا است.  های درختی و درختچه ای مرس، پده، افرا ، داغداغان ، بنه،گلابی وحشی، سنجد ، گز، زرشک، نسترن و از گونه های جانوری در بین گونه های حیات وحش منطقه کیامکی پستاندارانی چون کل و بز وحشی ،  گوسفند وحشی زیرگونه ارمنی ، خرس قهوه ای ، سیاه گوش، گربه وحشی، پلنگ ، تشی،گرگ و شغال و از پرندگان، کبک دری،کبک ،کبوتر، عقاب طلایی، کرکس ،هما و عقاب ماهی گیر ،بالابان ،بحری ،لیل وانواع پرندگان مهاجر آبزی  و از خزندگان و دوزیستان گرزه مار، افعی البرزی ،کفچه مار، آگامای قفقازی ، مار آتشی ،قورباغه معمولی ، وزغ  سبز،قورباغه درختی و وزغ پابیلچه ای  و از ماهیان سیم، سوف، کپور معمولی، سیاه ماهی، ماهی کولی، سس ماهی، زرد پر و وجود دارد.

 

1-نام منطقه:

منطقه حفاظت شده ارسباران-ذخیره گاه زیستکره ارسباران

2-تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تاکنون:

ازسال 1346 به عنوان منطقه ممنوعه شکار و در سال 1352  به عنوان منطقه حفاظت شده ارسباران و از سال 1355 به عنوان ذخیرگاه زیستکره تحت مدیریت قرار گرفته است.

3-موقعیت عمومی منطقه:

در شهرستانهای کلیبر و خداآفرین قراردارد.

4-وسعت منطقه:

وسعت 77493 هکتار

5-ویژگی وسیمای عمومی منطقه:

ارسباران منطقه ای کوهستانی و مرتفع است این منطقه دارای شکلهای متنوعی از ارتفاعات ،دره های عمیق ، دامنه های بلند و پرشیب ، اراضی جنگلی ، مراتع علفزاری ، کوهستانی و رودخانه است . ارتفاعات این منطقه ادامه رشته کوههای قفقاز می باشد که توسط رودخانه ارس  از همدیگر جدا شده اند. سایگرام داغ از مهمترین رشته کوههای منطقه بشمار می رود که در سرتا سر ضلع جنوبی منطقه قرار گرفته است از دیگر قلل مهم موجود در منطقه می توان توپخانه ، قندرا نباشی ، آغداش ، جنگ داغی و قارنلار را نام برد .

همچنین دره های مهم و بزرگی نیز در منطقه وجود دارد که دره کلن ، دره بزرگ آنزا ، تاتار ، قرانلیق دره ، بنفشه دره سی از آن جمله اند . بلندترین نقطه در منطقه کشیش قلبیسی نامیده می شود که با ارتفاع 2886 متر در ارتفاعات سایگرام داغ قرار داشته و پست ترین نقطه با ارتفاع 256 متر در قسمت شمالی و حاشیه رود خانه ارس واقع گردیده است .

 6-جاذبه های اکو توریستی:

الف )کلیسا ها

        کلیساهای  منطقه  ارسباران حدود 100 سال قدمت داشته که جزء جاذبه های تاریخی محسوب میگردد.

        کلیسای آینالو

        کلیسای وینق

        کلیسای وینق

        کلیسای ناپشته

        گورستانها

        گورستانهای تاریخی متعدد در منطقه وجود دارد که برخی از آنها دارای شواهدی  مربوط به سده های پیش از میلاد می باشد.

        گورستان وینق

        گورستان داش باشی

        گورستان تازه کند

        گورستان آینالو

ب)قلعه ها

      قلعه های منطقه از مصالح بوم آور ساخته شده که به نوعی بر جاذبه های منطقه ارسباران افزوده است

        قلعه آغی

        قلعه تاتار

        قلعه تومانیانس آینالو

        قلعه تومانیانس وینق

        قلعه قره قوچ

        قلعه قله دره سی وینق

        قلعه ابریق

        قلعه مکیدی

        جنگلهای آنزا

        ارتفاعات شاه اتوران

        بنفشه دره سی

        زیستگاههای کلن

        ارتفاعات بیوک داغ

        جنگلهای آینالو

        غار وایقان :  این غار در منطقه حفاظت شده ارسباران هم از لحاظ کاوشهای باستان شناسی و هم از لحا ظ طبیعی و غارشناسی دارای اهمیت ویژه ای است.

        یخچال طبیعی ما بین روستاهای گندم نان و شیخ حسینلو

        درخت کهنسال بلوط در روستای چریق

درختان چنار کهنسال در روستاهای شاه حیدر ، مکیدی و طوعلی سفلی

کمپ آینالو ، دره آینالو مابین اسکلو و عاشقلو،کمپ مکیدی ، دره مکیدی در مسیر جاده اسکلو به عاشقلو ،کمپ قلعه بابک و دره قلعه بابک کلیبر از مراکز گردشگری عمده منطقه محسوب می شود که در کمپ مکیدی و قلعه بابک امکانات نسبی برای تفرج متمرکز فراهم شده است . علاوه بر موارد مذکور نواحی دارای چشم انداز مناسب و چشمه های آب پذیرای گردشگران می باشد.

7-پوشش گیاهی وگونه های شاخص گیاهی:

در منطقه حفاظت شده و ذخیرگاه زیستکره ارسباران  بیش از 1000 گونه گیاه وجود دارد .این منطقه بلحاظ شرایط توپوگرافی وتنوع آب وهوایی وموقعیت جغرافیایی از تنوع گیاهی  وذخیره گاه ژنتیکی فون وفلور بسیار غنی تشکیل یافته است که به دلیل عدم از بین رفتن گونه ها در عصر یخ بندان به عنوان فسیل زنده مورد توجه محققان می باشد. بررسیها نشان می دهد که ازنظر فرما سیون گیاهی منطقه دارای چها رفرماسیون  جنگل؛ درختچه زار؛ بوته زار وعلفزارمیباشد .

در ضمن براساس اطلاعات بدست آمده از پلاتهای آماربرداری و شمارش و اندازه‌گیری درختان بالای قطر 5/7 سانتیمتر و آنالیز آنها، درصد اختلاط گونه‌های موجود و نسبت هر یک در واحد سطح نیز تعیین گشته است، براساس این داده‌ها ترکیب گونه‌های جنگلی منطقه حفاظت شده عبارتند از :بلوط (73/39)، ممرز (12/34 درصد)، افرا (32/5 درصد)، گیلاس وحشی (35/2 درصد)، ون (9/0 درصد) سایر گونه‌ها از قبیل سرخدار، بارانک، نارون، ارس، گردو، گلابی وحشی، زالزالک، ازگیل، انار، بنه و... جمعاً (6/17 درصد) است103. گونه گیاهی با ارزش دارویی 19 گونه دارای کاربرد صنعتی و 26 گونه زینتی در منطقه وجود دارد. گونه‌های مشروح زیر را می‌توان بعنوان گونه اندمیک ارسباران معرفی نمود.

کاهوی وحشی،کنگر وحشی،آردوج،درخت پر

گونه های سرخدار،قره غات ،بنه،بادام وحشی، گلابی وحشی وتوت فرنگی وحشی از گونه های در معرض تهدید ارسباران محسوب می شود.

 -8وضعیت عمومی حیات وحش وگونه های شاخص:

مجموعا تعداد 48 گونه پستاندار ، 215 گونه پرنده ، 29 گونه خزنده ، 5 گونه دوزیست و 17 گونه ماهی در زیستگاههای منطقه شناسایی شده ،گونه های شاخص : مارال،شوکا،سیاه خروس قفقازی،قرقاول ارسبارانی،پلنگ،خرس قهوه ای،هامستر طلایی، هامستر خاکستری،لک لک سیاه ،بزوحشی و گراز می باشد و گونه های سیاه خروس قفقازی، قرقاول ارسبارانی، کبک دری ،دارج ،لک لک سیاه و شوکا و پلنگ گونه های در خطر انقراض  محسوب می شوند.

9-وضعیت عمومی اقتصادی اجتماعی:

تعداد تقریبی افراد ساکن در داخل ذخیره گاه زیستکره

فصلی (موقتی )     3130 نفر                                                       

زون/ زونهای مرکزی           2014نفر

زون / زونهای ضربه گیر      788 نفر

زون / زونهای بینابینی         1820نفر

همیشگی 11192 نفر

ارسباران قلمرو یکی از ایلات کهنسال و اصیل کشور یعنی ایل قره داغ یا ارسباران است . وقتی سخن از ایل است در واقع سخن از فرهنگی است که نمونه آن را در هیچ کجای دیگر نمی توان یافت این چنین ویژگی را می توان در این منطقه از سر زمین ایران مشاهده کرد .

فعالیت اقتصادی طوایف عمدتا دام پروری است.

علاوه بر عشایر و ایلات که در 6 طایفه با جمعیتی معادل 3130 نفر در آن حضور دارند ، تعداد 70 آبادی و روستا دارای جمعیتی معادل 11192 نفر سیمای منطقه حفاظت شده ارسباران را شکل داده است .

تعداد شاغلان بخش کشاورزی در منطقه 2391  نفر و جمعیت دامی آن شامل 10351 گاو و گوساله و 28709 بز و گوسفند می باشد.

 

10-تعارضات مهم منطقه:

تعارضات عمده ذخیره گاه زیستکره شامل موارد زیر است:

1-جاده سازی

2-چرای مفرط

3-تخلفات شکار

4-تغییر کاربری

5-تصرف اراضی ملی  و تبدیل آن به اراضی دیم

6-بازگشت ساکنین شهرهای بزرگ به روستاها که منجر به تغییر کاربری اراضی با اهداف رفاهی تفریحی صرف میگردد.

7-طرح های گردشگری بدون ارزیابی

8-ورود گردشگر یا توریسم بیش از ظرفیت به ذخیره گاه

9-فعالیت معدنی مس سونگون در بالادست مرز شرقی منطقه و آلودگی رودخانه ایلگنه چای)مرز شرقی منطقه)

 
3- اثر طبیعی ملی  منطقه فسیلی مراغه
این منطقه به مساحت 1026 هکتار (بهشت فسیل شناسان) به عنوان اثر طبیعی – ملی در سال 1383 مصوب شده است و بخشی از محدوده بزرگ فسیل دار کوهستانی سهند می باشد که به لحاظ دارا بودن مناسبترین برونزد برای عملیات اکتشافی به عنوان اثر طبیعی ملی پیشنهاد شده تا در کنار عملیات تحقیقاتی بطور دقیق حفاظت شود. فسیلهای مکشوفه در این منطقه شامل گونه های جوندگان، اسب سانان، گاو سانان ، گوشتخواران ( گربه سانان مثل ببر دندان شمشیری، گرگها و خرسها) وخانواده گوزن ها و زرافه ها ،و فیلها وآنتیلوپها ... می باشد که بعنوان بهشت فسیل شناسان معروف است.موزه صحرایی برای معرفی آثار فسیلی و نحوه قرارگیری آنها در لابه های خاک سطحی جهت بهره برداری محققان و دانشجویان در داخل منطقه ایجاد شده است.

                                                                          منطقه حفاظت شده سهند

-تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تاکنون:

منطقه حفاظت شده سهند طی آگهی شماره 12-238 مورخ 28/1/79 به مدت سه سال و طی آگهی شماره 4071-52 مورخ 18/2/86 از تاریخ 10/11/85 بعنوان منطقه شکار ممنوع تمدید گردیده بود و همچنین طی آگهی رسمی شماره 26178/90 مورخ 28/6/90 به منطقه حفاظت شده تبدیل گردیده است.

-موقعیت عمومی منطقه:

محدوده سهند  در میان شهرهای مراغه، بناب، عجب شیر، تبریز، اسکو قرار  گرفته است.

-وسعت منطقه:

مساحت منطقه 65671 هکتار است.

-ویژگی وسیمای عمومی منطقه:

توده کوهستانی سهند یکی از مهمترین توده های کوهستانی فلات آذربایجان در شرق دریاچه ارومیه بوده و مساحت زیاد، قلل و دره های متعدد از ویژگی های بارز آن است و به جز دره قرنقو کلیه آبراهه آن به دریاچه ارومیه می ریزد. قله جام داغی (3710متر)، کمال داغی(3200) و قوچ گلی(3695متر)، سلطان داغی(3328متر) و سهند با ارتفاع 3562 متر از مهمترین قلل توده سهند بوده و منطقه حفاظت شده سهند با حداقل تراز ارتفاعی 1450 متر واقع در غرب امامزاده عقیل و روستای دیزج و حداکثر ارتفاع 3460 متر از سطح دریاهای آزاد در قله ارتفاعات سهند (امامزاده سلطان اسامه) می باشد.

با توجه به بررسی های بعمل آمده طبقه ارتفاعی بین 2150-1900 متر از سطح دریا دارای ارتفاعی بیش از 50% از سطح محدوده را داشته و بعنوان ارتفاع متوسط محدوده تلقی می گردد.

-پوشش گیاهی و گونه های شاخص گیاهی:

منطقه حفاظت شده سهند بر اساس مطالعات انجام شده از لحاظ پوشش گیاهی دارای 7 تیپ اصلی از گیاهان مرتعی، درختان و درختچه های پراکنده، اراضی زراعی، نباتات آبی و باغات می باشد.

گیاهان جنگلی(درختی و درختچه ای):

 منطقه حفاظت شده سهند از نظر تقسیم بندی نواحی رویشی ایران در ناحیه ایران – تورانی واقع شده و در گذشته ای نه چندان دور قسمت اعظم منطقه، رویشگاه جنگل های طبیعی از گونه های بنه، بادام، زالزالک، گلابی وحشی و . . بوده ولی در حال حاضر گونه های درختی غالبا بصورت تک درخت های پراکنده و غالبا در دره ها در منطقه مشاهده می گردد.

بالغ بر 14 گونه درختی و درختچه ای در منطقه مورد شناسایی واقع شده که از این میان 8 گونه زالزالک،داغداغان، گلابی وحشی، بادام، زرشک، گز، نسترن و قره میخ بیش از بقیه قابل مشاهده است و بیشترین تعداد موجود مربوط به زالزالک می باشد.

موقعیت گونه های فوق الذکر به دلیل پراکندگی و تک درخت و همچنین تراکم کم آنها امکان پذیر نبوده ولی اکثر این گونه ها یا در بستر آبراهه و یا در تراز ارتفاعی 1800-2100 متری در اراضی که جهت شیب زمین به سمت غرب بوده مشاهده می شود.

-حیات وحش:

 گونه های شاخص منطقه اعم از پستانداران شامل قوچ و میش ارمنی، سیاه گوش، خرس قهوه ای، گربه وحشی، راسو، گرگ و روباه و چندین گونه خفاش و انواع مختلفی از جوندگان نیز در منطقه وجود دارد که بر اساس سرشماری سالانه جمعیت قوچ و میش بیش از 500 راس برآورد گردیده است. پرندگان از راسته شاهین سانان و از تیره قوشیان شامل عقاب طلاوی، کورکور، کرکس، سارگپه، سنقرگندم زار و از تیره شاهینیان دلیجه، لیل و بالابان بوده و از راسته ماکیان و تیره ماکیان می توان به کبک معمولی و چیل، تیهو و بلدرچین اشاره نمود که در زیر به طور مختصر به هر کدام پرداخته می شود.

پستانداران:

در محدوده حفاظت شده سهند 35 گونه متعلق به 16 خانواده از پستاندران زیست می کنند که در این میان جمعیت گونه های شکاری دچار خسارت زیادی شده است. خطر انقراض جمعیت گوسفند وحشی منطقه (Ovis orientalis gmelini) در منطقه وجود دارد. روباه معمولی (Vulpes vulpes) نیز به دلیل شکار برای استفاده از پوست و دم جمعیت به نسبت کمی در منطقه دارد ولی گرگ و شغال به خاطر فرم زندگی، تغذیه و عدم توجه از طرف شکارچیان از جمعیت قابل ملاحظهای در محدوده برخوردارند. شنگ (Lutra lutra) و رودک یا گورکن (Meles meles) نیزدر منطقه مورد مطالعه وجود دارد. گونه های زیادی از راسته جوندگان در محدوده پراکندگی دارند که تشی Hystrix indica)) و خرگوش (Lepus capensis) و همچنین گراز باعث بروز صدماتی به محصولات کشاورزی میشوند.

پرندگان

در محدوده سهند بدلیل وجود زیستگاه آبی، کنار آبی و تیپ کوهستانی گونه های زیر شناسایی گردیده است. 

سارگپه پابلند، عقاب شاهی، طرلان، پیغو، قرقی، کرکس، دال سیاه، سنقر گندم زار، بالابان، بحری، لیل، دلیجه، دلیجه کوچک، جغد جنگلی، سبزقبا، زنبور خوار، انواع دارکوب، هدهد چلچله، چکاوک، سار، سارابلق، پرستو، کلاغ،  بلدرچین، کبک معمولی و کبک چیل و کبوتر چاهی .

پرندگان مهاجر که عمدتاً در رودخانه گنبر چای، آذر شهر چای و کندوان چای مشاهده می گردد عبارتند از: لک لک، قو، اردک سرسبز، غاز و حواصیل می باشد. بررسی جدول1-24 نشان می دهد تعداد 154 گونه در منطقه مطالعاتی شناسایی گردیده که از این تعداد 135 گونه حمایت شده و یا حفاظت شده بوده، بطوری که تعداد 130 گونه جزوLC، تعداد 4 گونه جزو  VU و یک گونه جزو EN در لیست IUCN قرار دارد و تعداد 11 گونه در ضمائم 2 لیستSITES و 4 گونه ضمایم 1  SITES می باشد.

خزندگان

در ایران 209 گونه خزنده متعلق به 5 راسته و 23 خانواده شناسایی شده که از این تعداد 11 گونه و 5 خانواده در منطقه گزارش گردیدند که در بین آنها لاک پشت مهمیزدار، لاسرتای ایرانی  و اسکینگ‌مارچشم دوخطی در لیست IUCN و گونه آگامای قفقازی در ضمیمه 2 لیست CITEC قرار دارد.

  -تعارضات مهم منطقه:

هر چند بدلیل وضعیت و موقعیت ارتفاعات سهند که فاصله نسبتاً کم با شهرهای مراغه، بناب، عجب شیر، تبریز، اسکو داشته و رودخانه های موجود یک سطح آبرفتی در اطراف این شهرها بوجود آورده و اکوسیستم نسبتاً بکر ارتفاعات سهند را با بحران مواجه می نماید که انسان بعنوان یکی از گونه های جانوری با دستیابی به تکنولوژی گوی سبقت را از دیگر گونه ها ربوده و عرصه را به سایر گونه های گوشتخوار تنگ نموده که ماحصل آن کاهش شدید جمعیت برخی گونه ها از جمله قوچ و میش بوده و از سوی دیگر تغییرات اقلیمی از جمله خشکسالی و تغییرات در دامنه بارندگی بعنوان سیستم بحرانی حیات کم و بیش در منطقه مطرح می باشد

-1نام منطقه:

                                                منطقه شکار ممنوع کاغذکنان

2-تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تاکنون:

این منطقه از سال 1380 به عنوان منطقه شکار ممنوع مدیریت میشود.

3-موقعیت عمومی منطقه:

منطقه شکار ممنوع کاغذکنان در جنوب و جنوب شرقی شهرستان میانه در حد فاصل مسیر رفت و برگشت رودخانه قزل اوزن  واقغ شده  است.

4-وسعت منطقه:

وسعت  منطقه 78065 هکتار است.

5-ویژگی وسیمای عمومی منطقه :

دامنه ارتفاع از 800 متر در دره رودخانه قزل اوزن تا 2000 متر در ارتفاعات جنوب آن متغیر است توپوگرافیکی که دارای حداقل ارتفاع 700 متر و حداکثر ارتفاع 2100 متر و شیب متوسط 15-20%، که 25% محدوده دارای شیب بیش از 20% می باشد،

6-پوشش گیاهی و گونه های شاخص گیاهی:

گونه گیاهی گون ،سیاه گون ،قانقال در دامنه های شمالی و نواحی مرکزی و غربی پوشیده از گیاهان زراعی و درختچه های زالزالک و ارس بطور پراکنده و نواحی دشتی جنوب منطقه گونه های شور پسند در منطقه وجود دارد.

7-وضعیت عمومی حیات وحش وگونه های شاخص:

 از لحاظ گونه های جانوری 262 گونه شامل 33 گونه پستاندار و176 گونه پرنده و 26 گونه خزنده و 4 گونه دوزیست و 8گونه ماهی موجود است. گونه های جانوری شاخص منطقه   آهو  ،خرس قهوه ای، سیاه گوش،پلنگ و انواع پرندگان شکاری مثل عقاب طلایی، ،بالابان ،بحری ،طرلان،لیل ،پیغو و شاهین وانواع پرندگان مهاجر آبزی و لک لک سیاه  می باشد.

                                                                     منطقه شکار ممنوع چاراویماق

2-تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تاکنون:

از سال 1386 به عنوان شکار ممنوع مدیریت  می شود.

3-موقعیت عمومی منطقه:

این منطقه در جنوب استان آذربایجان شرقی و در محدوده  شهرستان چاراویماق و مابین رودخانه آیدوغموش در شمال و مرز سیاسی  استان زنجان در جنوب  قرار دارد.

4-وسعت منطقه:

وسعت منطقه 75859 هکتار است.

5-ویژگی وسیمای عمومی  منطقه:

ارتفاع از 1200 متر در شمال شرق تا 3100 متر در ارتفاعات جنوبی منطقه و جنوب روستای جعفر آباد متغیر است.

6-پوشش گیاهی و گونه های شاخص گیاهی:

این منطقه به دلیل  واقع شدن در حدفاصل مناطق طبیعی مهم  نظیر منطقه حفاظت شده انگوران و منطقه شکار ممنوع کاغذکنان،واقع شدن در مسیر گدار قوچ و میش ارمنی و تنوع فون پرنده علی الخصوص انواع پرندگان شکاری به عنوان منطقه شکار ممنوع مدیریت میشود.

ت-وضعیت عمومی حیات وحش و گونه های شاخص

 گونه های جانوری شاخص منطقه گوسفند وحشی ،خرس قهوه ای، سیاه گوش و پرندگان این منطقه شامل انواع ماکیان سانان نظیر کبک دری و کبک چیل، جغدسانان نظیر مرغ حق و شاه بوف، کبوتر سانان نظیر  باقرقره معمولی و شکم سیاه  و انواع پرندگان شکاری چون کور کور،  سنقر،  انواع سارگپه عقاب طلایی، ،بالابان ،بحری ،طرلان و ...، پرندگان آبزی و کنارآبزی اشاره کرد.


- منطقه شکار ممنوع جزیره اسلامی

1-نام منطقه: جزیره اسلامی با وسعت 23000 هکتار  جزیره ای بیضی شکل واقع در شرق دریاچه ارومیه و 70 کیلومتری غرب تبریز  دامنه ارتفاع از1300 متر در کنار ساحل دریاچه ارومیه تا 2175 متر در قله چپقلو متغیر است. میانگین دمای سالانه منطقه2/12 درجه سانتیگراد میانگین بارش سالانه200 میلیمتر می باشد  این منطقه از سال 1351 تحت حفاظت قرار گرفته و از سال 1365 به عنوان منطقه شکار ممنوع مدیریت میشود.از گیاهان آن 79 گونه علفی شناسایی شده و گونه های درختی منطقه عبارت از ارس،بادام کوهی ،بنه،زالزالک،نسترن،انجیر،آلو و توت وحشی    می باشد. از  گونه های جانوری شاخص منطقه گوسفند وحشی زیر گونه ارمنی (بعدا رها سازی شده)، پلنگ ، گرگ ، روباه و شغال شامل و انواع پرندگان آبزی مثل سلیمها، گیلانشاهها، آبچلیک و فلامینگو و اردکها و تنجه و آنقوت و..را میتوان نام برد.  

1-نام منطقه:

                                                              - منطقه شکار ممنوع میشو داغ

2-تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تاکنون:

 این منطقه با آگهی رسمی شماره 2583روزنامه رسمی شماره 18072 مورخه 22/12/85 از 1/11/85 به مدت 5 سال به عنوان منطقه شکار ممنوع اعلام گردید.

 

3-موقعیت عمومی منطقه:

منطقه شکار ممنوع میشو داغ در شمال و شمال غرب شهرستان شبستر و جنوب و جنوب غرب  شهرستان مرند و غرب شهر تسوج  قرار دارد.

4-وسعت منطقه:

 وسعت منطقه 131426 هکتار است.

5- ویژگی و سیمای عمومی منطقه:

 چشم اندازهاومناظر مهم منطقه مثل مراتع سرسبزوخرم با آبراهه های دایمی ،قابلیت تفرجی در چهارفصل سال ،دره زیبای آبشار دره سی،قله ییلاقی گوی زنگی وعلی علمدار،چمنزارطبیعی خرمن یری شانجان، پیست اسکی پیام ،باغات سرسبزکشکسرای ویامچی ،کاروانسرای شاه عباسی ،امام زاده ها وزیارتگاههای متبرک قابل تامل بوده وقابلیت تفرجی کم نظیر در چهارفصل سال از ویژگی های این منطقه است.(

 

6-وضعیت عمومی حیات وحش و گونه های شاخص:

گونه ای جانوری شاخص منطقه عبارت از بز وحشی ، سیاه گوش و گرگ ، گوسفند وحشی می باشد.

7-کریدورها:

اهمیت منطقه به خاطرواقع شدن در حدفاصل مناطق طبیعی مهم  منطقه حفاظت شده مراکان منطقه شکار ممنوع یکانات و پارک ملی دریاچه ارومیه و واقع شدن در مسیر گدار قوچ و میش ارمنی است .

 

1-نام منطقه :

منطقه شکار ممنوع قره قشلاق

2-تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تاکنون:

با آگهی رسمی شماره 3231-س مورخه 64/11/8 روزنامه رسمی از تاریخ 64/11/1 بمدت 5سال ،با آگهی رسمی شماره 5221-1مورخه 70/9/26 روزنامه رسمی از 69/11/1 بمدت 2سال ،آگهی رسمی شماره 256 روزنامه رسمی از 72/4/1به مدت 3سال ،با آگهی رسمی شماره 8045-1 مورخه 75/11/2 روزنامه رسمی از 75/4/1 بمدت 5سال،با آگهی رسمی شماره 10740-12 مورخه 80/3/26 روزنامه رسمی از 80/4/1 به مدت 5سال،با آگهی رسمی شماره د44 روزنامه رسمی شماره 18386 مورخه 87/1/28 از 87/1/1بمدت 5سال به عنوان منطقه شکار ممنوع تمدید گردید.

3-موقعیت عمومی منطقه:

منطقه مورد مطالعه در ساحل جنوب شرقی دریاچه ارومیه، در حوزه شهرستان بناب و جنوب غربی استان آذربایجان شرقی و حوزه میاندوآب در استان آذربایجان غربی واقع گردیده است.

 4-وسعت منطقه:

وسعت منطقه 13865 هکتار است.

5-ویژگی وسیمای عمومی منطقه:

منطقه مورد مطالعه قسمتی از فلات آذربایجان بوده که حداقل ارتفاع 1260 و حداکثر ارتفاع 1300 متر از سطح دریا (میانگین ارتفاع: 1280 متر) می باشد. بخش بیشتری از منطقه شامل تالاب کم عمق، به دلیل شیب کم و گسترش رودخانه های مجاور است.

6-چشم انداز:

از چشم انداز ها ومناظر مهم منطقه می توان به گززارها وشامات حاشیه دریاچه ارومیه ،سواحل زیبای زرینه رود ،سایتهای کم نظیر مشاهده پرندگان اشاره کرد.

7-پوشش گیاهی و گونه های شاخص گیاهی:

در حوزه تالاب قره قشلاق بنابر مطالعات کتابخانه ای پیشین تنها اسامی این گیاهان از محدوده تالاب قره قشلاق گزارش شده بوده است :

A مناطق مردابها، آبراهه ها و حواشی زهکش ها:

Alisma plantago-aquatica L. ،  Nasturtium officinalis، Butomus umbellatus L. ،  Spergularia marina L. ،  Atriplex hastate L. ،  Atriplex sp. ،  Salicornia europaea L. ،  Bolboschoenus maritimus (L. ) Pall. ،  Cyperus fuscus L. ،  Eleocharis palustris (L. ) Roem & Schult، Lotus gebelica Vent. ،  Juncus bufonius L. ، Plantago lanceolata L. ،  P. major L. ،  Catabrosa aquatica L. ،  Echinochloa crus-galli L. ،  Glyceria plicata Fries. ،  Phragmites australis (Cov. ) Trin. ex Steud. ،  Phalaris arundinacea L. Rumex crispus L. ،  Polygonum aviculare L. ، Glaux maritime L. ،  Batrachium trichophyllum (Chaix) Bosch. ،  Veronica anagalis-aquatica L. ،  Tamarix kotschyi Bge. ، T. octandra Bge. ،  T. passerinoides Del. Ex Desv. ،  Zannichellia palustris L.

این گونه ها غالباً درحاشیه این نوع از زیستگاه های ذکر شده حضور دارند. در بعضی از نواحی مانند زهکش ها و رودخانه های شور و شیرین گیاه گز و در برخی موارد به صورت جمعیت های کپه ای ( نی زار ) گیاه نی (Ph. austalis ) حضور دارد. در بستر آب به طور معمول گیاه آبزی Batrachium و درحواشی تالاب درمناطق شمال شیلات گیاه Butomus به طور بسیار کم جمعیت یافت می شود. از جمله زیستگاه های بررسی شده می توان به حاشیه خروجی شیلات، حاشیه های زرینه رود، نئور، قوام شامی و زهکش های حاشیه روستای قلعه اشاره کرد.

B- مناطق کشاورزی ، باغی و زمینهای متروک:

عمده محصولات کشاورزی رایج در منطقه شامل گندم (Triticum eastivum )، جو (Hordeum vulgris )، یونجه (Medicago sativum )، آفتابگردان (Helianthus annus ) و خربزه (Cucumis melo ) هستند و ترکیب گونه های گیاهی ( علف های هرز) در بین محصولات عبارتند از:

Cardaria draba،  Silene conoides،  Salsola kali،  Atriplex hastata،  Chenopodium album، 

Malva parvifolina،  Acroptilon repens،  Koelpinia linearis،  Plantago lanceolata،  Plantago major، 

Senecio vulgaris،  Agrostis stolonifera،  Hordeum glaucum،  Heteranthelium piliferum، 

Hordeum geniculatum،  Hordeum spontaneum،  Lolium perenne،  Phalaris sp. ،  Phragmites australis، 

Lolium rigidum،  Poa bulbosa،  Poa trivialis،  Stipa barbata،  Polygonum aviculare،  Rumex crispus

Xanthium spinosum،  Chrozophora sp. ،  Alhagi cameleron،  Lactuca sp. ،  Charthamnus

Convolvolus arvensis،  Cuscuta sp. ،  Bromus danthoniea،  Bromus tectorum،  Glycerhiza glabra، 

Eleagnus angustifolia

مناطق اطراف روستاها و شهرهای تالاب:

 

Rubus sp. ،  Popolus nigra،  Malus domestica،  Aeilanthus altissima،  Fraxinus excelsior، 

Ficus carica،  Juglans regia،  Vitis vinifera،  Salix babylonica،  Erysimum sp. ،  Elaeagnus angustifolia، 

Taraxacum sp. ،  Cirsium sp. ،  Tragopogon sp. ،  Acroptilon repens،  Galium sp. ،  Achillea sp. ،

D مناطق اراضی شور، استپی، چمنزارهای کم شور مرطوب:

Crepis sancta،  Echinops sp. ،  Koelpinia linearis،  Anthemis sp. ،  Centaurea sp. ،  Lactuca orientali

 

Senecio vernalis،  Sonchus asper،  Taraxacum sp. ،  Tragopogon sp. ،  Xanthium spinosum

Heloitropium sp. ،  Alyssum linifolium،  Cardaria draba،  Lepidium latifolium،  Lepidium Erysimum sisymbrioides،  Sisymbrium sp. ،  Malcolmia sp. ،  Atriplex tatarica،  Atriplex hastate، 

Salsola kali،  Salsola soda،  Suaeda maritime،  Glycerhiza glabra،  Frankenia hirsuta،  Juncus inflexous، Limonium meyeri،  Aeloropus littoralis،  Agropyrum elingatum،  remopyrum sp.

پوشش غالب منطقه را گیاه Halocnemum strobilaceum اشغال کرده است و سایر گیاهان همراه براساس قدرت تحمل به میزان شوری در سطوح زیستگاه در ترکیب با گونه مذکور قرار می گیرند.

Lolium rigidum،  Puccinellia distans،  Lycium ruthenicum،  Atriplex nitens،  Artemisia fragrans، 

Kalidium capsicum،  Salicornia europaea،  Tamarix sp. ،  Atriplex verruciferum،  Halanthium variflorum

 

 

گونه های گیاهی تالاب قره قشلاق  شامل  انواع گراس و علوفه مرتعی  ،گیاهان خانواده اسفناج ،  گز ،جلبک  ،گیاهان گلدار،نی و .. می باشد.

8-وضعیت عمومی حیات وحش و گونه های شاخص:

نتایج فعالیت های میدانی و مطالعات کتابخانه ای انجام گرفته تا کنون نشان دهنده حضور 12 گونه پستاندار متعلق به  8 خانواده در منطقه می باشد

پرندگان

جدول 19 لیست پرندگان محدوده قره قشلاق

نام علمی

نام انگلیسی

نام فارسی

ردیف

Tachybaptus ruficollis

Little Grebe

کشیم کوچک

1

Podiceps cristatus

Great Crested Grebe

کشیم بزرگ

2

Plecanus onocrotalus

White Pelican

پلیکان سفید

3

Phalacrocorax carbo

Cormorant

باکلان

4

Phalacrocorax pygmeus

Pygmy Cormorant

باکلان کوچک

5

Botaurus stellaris

Bittern

بوتیمار

6

Ixobrychus minutus

Little Bittern

بوتیمار کوچک

7

Nycticorax nycticorax

Night Heron

حواصیل شب

8

Bubulcus ibis

Cattle Egret

گاو چرانک

9

Egretta garzetta

Little Egret

اگرت کوچک

10

Casmerodius albus

Great Egret

اگرت بزرگ

11

Ardea cinerea

Grey Heron

حواصیل خاکستری

12

Ciconia ciconia

White Stork

لک لک سفید (حاجی لک لک)

13

Plegadis falcinellus

Glossy Ibis

اکراس سیاه

14

Phoenicopterus ruber

Greater Flamingo

فلامینگو

15

Anser albifrons

White-fronted Goose

غاز پیشانی سفید

16

Anser anser

Greylag Goose

غاز خاکستری

17

Tadorna ferruginea

Ruddy Shelduck

آنقوت

18

Tadorna tadorna

Shelduck

تنجه

19

Anas penelope

Wigeon

گیلار

20

Anas crecca

Teal

خوتکا

21

Anas platyrhynchos

Mallard

اردک سر سبز

22

Anas acuta

Pintail

فیلوش

23

Anas querquedula

Garganey

خوتکا ابرو سفید

24

Anas clypeata

Shoveler

اردک نوک پهن

25

Aythya ferina

Pochard

اردک سرحنایی

26

Mergus albellus

Smew

مرگوس سفید

27

Milvus migrans

Black Kite

کور کور سیاه

28

Haliaeetus albicilla

White-tailed Eagle

عقاب دریایی دم سفید

29

Neophron percnopterus

Egyptian Vulture

کرکس کوچک

30

Otis tard

Great Bostart

میش مرغ

31

 

 

 

 

به طور کلی 11 گونه از پرندگان مورد تهدید جهانی در حوزه دریاچه ارومیه به ثبت رسیده است که بخشی از آنها در محدوده قره قشلاق نیز یافت میشود همچنین وجود دشت های هموا ر در اطراف تالاب سبب فراهم شدن زیستگاه میش مرغ در منطقه گردیده البته این گونه بسیاری از زیستگاه های خود را در سال های اخیر از دست داده است.  انواع پستانداران، دروزیستان، خزندگان وماهیان نیز در منطقه زندگی می نماید.

می توان گفت گونه های جانوری پرندگان این تالاب حائز اهمیت ویژه ای هستند و بیش از 150 گونه پرنده در منطقه شناسائی شده است که  گونه های شاخص این تالاب  میش مرغ  ، قوی فریاد کش ،قوی کوچک ، عروس غاز،غاز پیشانی سفید کوچک و غاز پیشانی سفید بزرگ   است.

9-جاذبه های اکوتوریستی:

امام زاده تاج الدین علی وزیارتگاه روستاهای خانه برق وچپقلو

10-وضعیت عمومی اقتصادی اجتماعی:

6 روستا در داخل منطقه وجود دارد، که 2 دهکده از آنها در استان آذربایجان غربی (شامل 207 خانواده و کل جمعیت 1150نفر) و 4 روستا در استان آذربایجان شرقی (با 307 خانواده و جمعیت کل 1614 نفر) قرار دارد.تالاب قره قشلاق نقش مهمی در پالایش آب های آلوده وارد شده به منطقه عهده دار است چرای دام در مراتع تالاب ،شکار پرندگان ،صیدوپروش ماهی در کارگاه ها و رودخانه های منتهی به تالاب از بهره برداری های اقتصادی مهم منطقه می باشد.

 

11-تعارضات مهم منطقه:

تعارضات منطقه بطور عمده شامل توسعه و فعالیت کشاورزی و همچنین پرورش ماهی می باشد که سطح فعالیت کشاوری 38.6 درصد بوده و محدوده پرورش ماهی و شیلاتی حدود 9 درصد می باشد . بخش عمده ای از منطقه به وسیله کانال چند منظوره مهاباد وپروژه آبیاری در دهه 1350 زهکشی شده است. در حاشیه تالاب (روستای فسندوز)توسط شیلات آذربایجان غربی کارگاه های پرورش ماهی احداث شده است که یکی از عوامل تخریب وبیابان زایی (از لحاظ تغییر کاربری اراضی )در منطقه محسوب می شود.

 

 

منطقه حفاظت شده کاغذکنان با مساحت 50624 هکتار در بخش کاغذکنان، در جنوب شهرستان میانه قرار دشته و در سال 1390 از وضعیت شکار ممنوع به منطقه حفاظت شده ارتقاء یافته است،که شمالاً به منطقه شکارممنوع کاغذکنان، شرقاً به منطقه شکار ممنوع مشکول و منطقه حفاظت شده آق داغ در استان اردبیل، جنوباً به منطقه حفاظت شده دشت سهرین در استان زنجان و غرباً به منطقه شکار ممنوع کاغذکنان متصل می باشد. این محدوده دارای حداقل ارتفاع 700 متر در قسمت دشتی و حداکثر ارتفاع 2100 متر در ارتفاعات (مرز اردبیل) و شیب متوسط 15-20%، که 25% محدوده دارای شیب بیش از 20% می باشد، این منطقه از نظر واحدهای ژئومورفولوژی دارای سه واحد کوهستانی، تپه ای و دشتی بوده و رودخانه قزل اوزن بعنوان زیستگاه آبی نه تنها آب مورد نیاز وحوش را تامین می نماید بلکه بعنوان یک خرد زیستگاههای داخل محدوده کاغذکنان قرار دارد که مجموعه قابلیت فوق به همراه موقعیت منطقه از جمله متصل بودن این زیستگاه به منطقه شکار ممنوع مشکول و حفاظت شده آق داغ در استان اردبیل و منطقه حفاظت شده سهرین در استان زنجان اهمیت اکولوژیکی آنرا دو چندان می نماید.
محدوده کاغذ کنان در تقسیمات فیتوژئوگرافیک ایران جزو ایرانی تورانی بوده و مهمترین گیاهان منطقه می توان به خشخاش، علف پشمکی، سیر کوهی، گاو زبان، زرد پیاز، انواع یونجه، فستوک گوسفندی، آویشن، کلاه میر حسن، جو وحشی و علف گندمی،  پونه، کاکوتی، اسپرس، میخک، بومادران، بابونه، سیاه تلو، زرشک، قره میخ، آلوچه وحشی، نسترن، شیرخشت، قره تیکان، چاکلانقوش، ازگیل، بید، دوشان آلماسی، گلابی وحشی، بلوط و زبان گنجشک اشاره نمود. 
گونه های شاخص جانوری منطقه اعم از پستانداران شامل پلنگ، کل و بز ، آهو، سیاه گوش ، خرس قهوه ای، گربه وحشی، کفتار، رودک، تشی، راسو، جوجه تیغی، سمور سنگی، شنگ، گراز، گرگ، روباه، خرگوش و سنجاب زمینی ، خفاش نعل اسبی مدیترانه ای و انواع مختلفی از جوندگان نیز در منطقه وجود دارد. از مهمترین گونه های پرندگان بومی منطقه خشک زی نیز می توان به موارد ذیل اشاره نمود :
پرندگان از راسته شاهین سانان و از تیره قوشیان شامل عقاب طلایی، کورکور، کرکس، سارگپه، سنقرگندم زار و از تیره شاهینیان دلیجه، لیل و بحری، بالابان بوده و از راسته ماکیان و تیره ماکیان می توان به کبک معمولی و چیل، تیهو و بلدرچین اشاره نمود و از سایر راسته، اکثر پرندگان خشکزی و آبزی از جمله حواصیل خاکستری و ارغوانی، حاجی لک لک، چنگر، آبچیلک پاسرخ و آوازخوان، ماهی خورک کوچک و چلچله رودخانه ای و همچنین خزندگان و دوزیستان در منطقه وجود دارد.

منطقه حفاظت شده صوفی چای
محدوده صوفی چای با مساحت 13097 هکتار در ارتفاعات سهند و در بالادست شهر مراغه با  فاصله 19.5 کیلومتر واقع گردید که متصل به محدوده منطقه حفاظت شده سهند می باشد. این منطقه به دلیل اهمیت اکولوژیکی از جمله وجود گونه ماهی قزل آلای خال قرمز در سال 1390 از وضعیت شکار ممنوع به منطقه حفاظت شده ارتقاء یافته است. رودخانه صوفی چای با طول 20 کیلومتر در داخل حوضه آبریز صوفی چای قرار داشته که در این محدوده 3 زیر حوضه ترافایی، صوفی چای بالایی و صوفی چای پایین وجود دارد و یکی از زیر حوضه های دریاچه ارومیه محسوب می گردد. این رودخانه در رده 4 رودخانه ای از نظر روش استراهلر قرار داشته که حداقل ارتفاع 1900 متر در مصب و حداکثر ارتفاع 3400 متر و شیب متوسط 7.5 درصد می باشد. نظر به متصل بودن حوضه صوفی چای به قله سهند و وجود چشمه های دائمی در ارتفاعات آبراهه ها با دبی نسبتاً زیاد دارای ظرفیت بسیار بالا برای تخم ریزی و زمستان گذرانی ماهی قزل آلای خال قرمز برخوردار می باشد. بطوریکه دبی اوج حوضه 104 متر مکعب در ثانیه بوده و وجود سد علویان در پایین دست آن به قابلیت زیستی آن می افزاید که مدیریت صحیح و حفاظت مناسب می تواند نه تنها گونه مذکور و پوشش گیاهی منطقه را حفظ نماید و به تبع آن در تعدیل دمای منطقه و همچنین در ممانعت از خشکی دریاچه ارومیه نقش داشته باشد، بلکه به یکی از سایت اکوتوریستی منطقه تبدیل گردد.

منطقه حفاظت شده قوری گل
این منطقه در سال 1354 به عنوان تالاب بین المللی در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده و در سال 1373 جزء مناطق شکار ممنوع بوده و در سال 1390 بدلیل اهمیت اکولوژیکی به منطقه حفاظت شده ارتقاء یافته است که این محدوده شامل بستر تالاب و ارتفاعات جنوب شرقی و شمال شرقی بوده که جزو حوضه آبریز دریاچه محسوب می گردد. توضیح اینکه حریم اکولوژیکی تالاب بعنوان منطقه شکار ممنوع بوده و بدلیل جلوگیری از توسعه تعارضات(تصرفات)، قسمتی از حریم هیدرولوژیکی در شرق و شمال تالاب به منطقه حفاظت شده اضافه گردیده است.
تالاب قوری گل در حدود 30 کیلومتری شهر تبریز در مسیر جادة ترانزیت تبریز به تهران و 18 کیلومتری شهر بستان آباد قرار دارد. این تالاب بین  عرضهای  جغرافیائی 3754 25 و 375523  و طولهای جغرافیائی 4641 30  و 4643 6  در حوزه شهرستان بستان آباد قرار گرفت. حداقل ارتفاع این محدوده بر اساس اولین تراز خطوط ارتفاعی 2030 متر در سطح دریاچه بوده، و حداکثر ارتفاع آن 2210 در قله ارتفاعات جنوب شرقی محدوده می باشد. از نظر هیدرولوژیکی تالاب قوریگل یک تالاب آب شیرین با وسعت تقریبی 200 هکتار است که جزو تالاب بسته محسوب می گردد و از آب باران، رواناب¬ها و چشمه¬ها و همچنین ذوب برف¬های زمستانی (بزرگترین منبع تغذیه تالاب) تغذیه می¬شود. منطقه مجاور تالاب شامل استپهای نیمه خشک، سکونتهای کوچک و زمینهای کشاورزی است. تالاب قوری گل ،جزو تالابهای یوتروفیک با بار تولیدی بالا است . متجاوز از 280 گونه گیاهی درحوزه آبریز تالاب وجوددارد که شامل گونه های مرتعی اطراف تالاب،گونه های کنار تالابی ،بن درخاک،غوطه ور وشناور می باشد.
جامعه گیاهان ساحلی بن در خاک مثل جگن،لویی،نی و...درمناطقی باساحل کم شیب وبافت خاک سنگین توان رشد بالایی داشته وزیستگاه بسیار خوبی ایجاد می نمایند.
حدود یکصد ویازده گونه جانوری مهره دار مرتبط با آب شامل14 گونه خزنده، 4 گونه دوزیست،1گونه ماهی و92 گونه پرنده درمنطقه وجود دارد. اردک سر سفید،اردک بلوطی،گیلانشاه خالداردرمعرض خطر انقراض و اردک مرمری،اردک سرسیاه و بوتیمارکوچک از پرندگان حمایت شده تالاب هستند.و ماهی کپور معمولی گونه معرفی شده به تالاب است که گونه مهاجم محسوب می شود.
ارتفاعات مشرف به تالاب در مسیر گدار قوچ و میش ارمنی قرار داشته ولی به دلیل تعارضات عدیده به ندرت مشاهده می شودو بیشترین گونه‌های مهاجر به 5 خانواده تعلق دارند و جمعیت چشمگیر پرندگان که بین 3500 تا 4000 قطعه در پهنة دریاچه مشاهده می‌شوند

منطقه حفاظت شده دیزمار
دیزمار نام منطقه کوهستانی و جنگلی است که در حوزه استحفاظی شهرستانهای خدافرین، ورزقان و جلفا در شمال استان آذربایجان شرقی قرار داردکه بخشی از آن با وسعت 68645  هکتار در سال 1390 به عنوان منطقه حفاظت شده معرفی شده است . متصل شدن به مناطق حفاظت شده کیامکی در غرب، ارسباران در شرق منطقه و همچنین پارک ملی زاگاتای جمهوری آذربایجان و ارمنستان در شمال، این منطقه را بعنوان یک کردیدور مهم حیات وحش در سطح محلی، ملی و بین المللی نموده است. همچنین جریان رودخانه ارس از این منطقه که از چندین کشور سرچشمه گرفته و دارای تنوع گونه ای زیاد بوده این موهبت الهی را دو جندان نموده است. موقعیت جغرافیایی از جمله شرایط توپوگرافیکی، وضعیت اقلیمی منطقه موجب تراکم شبکه هیدرولوژیکی گردیده و متناسب با پراکنش گونه های گیاهی و جانوری آب مورد نیاز در منطقه وجود دارد که 6 رودخانه با جریان نسبتاً دائمی شامل الگنه چای، مرداناقم، قولان، ایشتوبین، دلن سرا و مسن چای می باشد.
در منطقه دیزمار 849 گونه گیاهی شناسایی شده که 76 گونه آن اندمیک بوده و بدلیل تنوع تیپ اراضی (کوهستانی، کوهپایه ای و تپه ای) و زیستگاه آبی (ارس و رودخانه های فوق الذکر) و خشکی و همچنین وضعیت پوشش گیاهی موجب تنوع و غنای زیستی در منطقه گردیده است که هر کدام از ویژگی های فیزیکی و بیولوژیکی فوق الذکر از نظر ارزش علمی و اکولوژیکی دارای اهمیت بوده بطوریکه چندین نمونه گردشگری و اکوتوریستی شناسایی و ثبت گردیده است.
تنوع گونه های جانوری حدود 320 گونه با وجود گونه های منحصر بفرد نظیر سیاه خروس و شوکا و سایر جانوران نظیرکل و بز وحشی. گراز، خرس قهوه ای ، سیاه گوش، گربه وحشی ، گربه جنگلی ، پلنگ ،روباه ،شغال و گرگ و از  پرندگان سیاه خروس قفقازی ، کبک،کبک دری، دراج ، قرقاول ارسباران از ویژگیهای این منطقه می باشد.

پارک ملی کنتال
 این منطقه با وسعت 7000 هکتار در شمال استان آذربایجان شرقی و مرز بین المللی با جمهوری ارمنستان قرار دارد که بخش شمال شرقی پناهگاه حیات وحش کیامکی محسوب گردیده که در سال 1390 به پارک ملی ارتقایافته است.تنوع گونه های گیاهی  بیش از 450 گونه و تنوع گونه های جانوری حدود 350 گونه با گونه ای شاخص جانوری کل و بز وحشی،گوسفند وحشی ،گراز، خرس قهوه ای ، سیاه گوش، گربه وحشی ، گربه جنگلی ، پلنگ ،روباه ،شغال و گرگ وگونه های شاخص گیاهی مثل ارس، پده، افرا ، داغداغان ، بنه،گلابی وحشی، سنجد ، گز، زرشک و نسترن از ویژگیهای منطقه محسوب می شود. علاوه برآن جلوه های کم نظیر ژئوپارکی و بقایای سنگهای آسیابهای آبی قدیمی و قلاع دورانهای گذشته بر قابلیتهای فرهنگی و گردشگری آن افزوده است.

منطقه حفاظت شده یای قاری
یای قاری نام منطقه کوهستانی با وسعت 71442 که در حوزه استحفاظی شهرستانهای اهر، سراب و هریس در شرق استان آذربایجان شرقی قرار دارد و متصل شدن آن به منطقه شکارممنوع انزان و کوه سبلان در شرق ، رشته کوههای بزقوش در جنوب وارتباط اکولوژیکی آن با ذخیره گاه زیست کره ارسباران و جلفا (پناهگاه حیات وحش کیامکی) در شمال در کنار تنوع منحصر بفرد اقلیم و توپوگرافی، این منطقه را بعنوان یک کردیدور مهم حیات وحش علی الخصوص مسیر گدار قوچ ومیش وحشی در مسیر سبلان – جلفا محسوب می گردد. موقعیت جغرافیایی از جمله شرایط توپوگرافیکی و وضعیت اقلیمی منطقه موجب افزایش تنوع زیستگاهی و پراکنش گونه های گیاهی و جانوری در منطقه شده و البته تنوع و تعدد چشمه های موجود در کنار توپوگرافی منحصربفرد در منطقه باعث افزایش فاکتورهای ضروری زیستی یعنی آب، غذا و پناهگاه گردیده است. از گونه های جانوری منطقه می توان به پستانداران ازقبیل پلنگ،گوسفند وحشی، سیاه گوش، خرس قهوه ای ، گرگ ، سیاه گوش ، رودک، تشی، راسو، جوجه تیغی، سمور سنگی، گراز، گرگ، روباه، خرگوش و سنجاب زمینی ، خفاش نعل اسبی مدیترانه ای و انواع مختلفی از جوندگان و پرندگان از راسته شاهین سانان و از تیره قوشیان شامل عقاب طلایی، کرکس، سارگپه، سنقرگندم زار و از تیره شاهینیان دلیجه، لیل و بحری و لاچین بوده و از تیره ماکیان سانان می توان به کبک معمولی و چیل، تیهو و بلدرچین اشاره نمود و از سایر راسته ها، اکثر پرندگان خشکزی و همچنین خزندگان و دوزیستان در منطقه وجود دارد.

منطقه حفاظت شده بزقوش
منطقه حفاظت شده بزقوش با مساحت 50937 هکتار در شرق استان آذربایجان شرقی ودر شهرستانهای میانه و سراب قرار دارد. محدوده برقوش در تقسیمات فیتوژئوگرافیک ایران جزو ایرانی تورانی بوده و به صورت مرتع مشجر، مرتع و گونه های مشترک مرتعی و زراعی می باشد که در اتفاعات منطقه و مرز بین استان اردبیل مرتع مشجر با گونه غالب گون ، نسترن وحشی، زلزالک، سقز و سیاه تلو به همراه گونه های مرتعی و درمنه بوده و گونه های همراه شامل سیر کوهی، گاو زبان، زرد پیاز، فستوک گوسفندی، آویشن، کلاه میر حسن می باشد که در همین منطقه سه گونه گون، یک گونه بادام وحشی، یک گونه سرو کوهی و یک گونه کراسوس در لیست گونه های حساس در معرض خطر تهدید قرار دارد و در تپه و دشتی منطقه گونه های مرتعی غالب درمنه، چاودار، جو وحشی و علف گندمی، پنجک، دانه قناری، پونه، تره تیزک، کاکوتی، خاکشیر، اسپرس، تشکر، میخک، بومادران، بابونه، بولاق اوتی، شاطرا، اسپند، دم روباهی و یولاف می باشد. در کل مهمترین گیاهان منطقه می توان به خشخاش، علف پشمکی، سیر کوهی، گاو زبان، زرد پیاز، انواع یونجه، فستوک گوسفندی، آویشن، کلاه میر حسن، جو وحشی و علف گندمی، پونه، کاکوتی، اسپرس، میخک، بومادران، بابونه، زرشک، قره میخ، آلوچه وحشی، نسترن، ، قره تیکان، چاکلانقوش، ، بید، دوشان آلماسی، اشاره نمود. 
گونه های شاخص جانوری منطقه اعم از پستانداران شامل پلنگ، کل و بز ، سیاه گوش، خرس قهوه ای، رودک، تشی، راسو، جوجه تیغی، سمور سنگی، گراز، گرگ، روباه، خرگوش و سنجاب زمینی ، خفاش نعل اسبی مدیترانه ای و انواع مختلفی از جوندگان نیز در منطقه وجود دارد . از مهمترین گونه های پرندگان بومی منطقه خشک زی نیز می توان به موارد ذیل اشاره نمود :
پرندگان از راسته شاهین سانان و از تیره قوشیان شامل عقاب طلایی، کورکور، کرکس، سارگپه، سنقرگندم زار و از تیره شاهینیان دلیجه، لیل بوده و از راسته ماکیان و تیره ماکیان می توان به کبک معمولی و چیل، تیهو اشاره نمود و از سایر راسته، اکثر پرندگان خشکزی و برخی از انواع خزندگان و دوزیستان در منطقه وجود دارد. 

منطقه حفاظت شده چاراویماق
منطقه حفاظت شده چاراویماق با مساحت 73927 هکتار در داخل منطقه شکار ممنوع چاراویماق بوده که در شهرستان چاراویماق در استان آذربایجان شرقی و مرز سیاسی استان زنجان واقع گردیده است که از سال 1385 به عنوان منطقه شکارممنوع و سپس از سال 1390 به منطقه حفاظت شده ارتقاء یافته است.
زراعت دیم زار در واحد دشتی و برخی قسمت های تپه ای در حال توسعه می باشد.
گونه های شاخص جانوری منطقه اعم از پستانداران شامل قوچ و میش وحشی سیاه گوش ، کفتار، رودک، تشی، راسو، جوجه تیغی، سمور سنگی، گراز، گرگ، روباه، خرگوش و سنجاب زمینی ، خفاش نعل اسبی مدیترانه ای و انواع مختلفی از جوندگان نیز در منطقه وجود دارد از مهمترین گونه های پرندگان بومی منطقه خشک زی نیز می توان به موارد ذیل اشاره نمود :
پرندگان از راسته شاهین سانان و از تیره قوشیان شامل عقاب طلایی، کرکس، سارگپه، سنقرگندم زار و از تیره شاهینیان دلیجه، لیل و بحری و لاچین بوده و تیره ماکیان می توان به کبک معمولی و چیل، تیهو و بلدرچین اشاره نمود و از سایر راسته، اکثر پرندگان خشکزی و آبزی از جمله حواصیل خاکستری و ارغوانی، حاجی لک لک، چنگر، آبچیلک پاسرخ و آوازخوان، ماهی خورک کوچک و چلچله رودخانه ای و همچنین تعدادی از گونه های خزنده و دوزیست در منطقه وجود دارد. این منطقه بعنوان یک کریدور مهم حیات وحش در سطح محلی، ملی می باشد
محدوده چاراویماق در تقسیمات فیتوژئوگرافیک ایران جزو ایرانی تورانی بوده و گیاهان این منطقه در غالب 62 جنس و 101 گونه شناسایی گردیده است و به صورت مرتع و گونه های مشترک مرتعی وزراعی می باشد که در اتفاعات منطقه و مرز بین استان آذربایجانشرقی و غربی و همچنین زنجان بوده که گونه های غالب مرتعی گون و درمنه بوده و گونه های همراه شامل سیر کوهی، گاو زبان، زرد پیاز، فستوک گوسفندی، آویشن، کلاه میر حسن می باشد که درهمین منطقه سه گونه گون در لیست گونه های حساس در معرض خطر تهدید قرار دارد و در تپه و دشتی منطقه گونه های مرتعی غالب درمنه، چاودار، جو وحشی و علف گندمی، پنجک، دانه قناری، پونه، تره تیزک، کاکوتی، خاکشیر، اسپرس، تشکر، میخک، بومادران، بابونه، بولاق اوتی، شاطرا، اسپند، دم روباهی و یولاف می باشد. در کل مهمترین گیاهان منطقه می توان به خشخاش، علف پشمکی، سیر کوهی، گاو زبان، زرد پیاز، انواع یونجه، فستوک گوسفندی، آویشن، کلاه میر حسن، جو وحشی و علف گندمی، پونه، کاکوتی، اسپرس، میخک، بومادران، بابونه، سیاه تلو، زرشک، قره میخ، آلوچه وحشی، نسترن، ازگیل و بید اشاره نمود. 

پارک ملی ارسباران
این منطقه با وسعت 8941  هکتار در شهرستانهای کلیبر و خدا آفرین قرارداشته و ازسال 1346 به عنوان منطقه ممنوعه شکار و در سال 1352  به عنوان منطقه حفاظت شده ارسباران و از سال 1355 به عنوان ذخیرگاه زیستکره تحت مدیریت قرار گرفته استکه پس از قابلیت سنجی به پارک ملی ارتقاءیافته است رژیم بارندگی منطقه مدیترانه‌ای است و میانگین بارندگی آن حدود 650  میلیمتر در سال است و رطوبت عمده منطقه از طریق ترسیب و یا باران نامرئی تامین می شود. متوسط دمای سالانه 6/11 درجه سانتیگراد می باشد. پارک ملی ارسباران دارای تنوع گونه های گیاهی و جانوری و زیستگاههای جنگلی منحصر به فرد بوده  و بیش از 1000 گونه گیاهی و300 گونه جانوری 210 گونه پرنده، 29 گونه خزنده، 5 گونه دوزیست، 48 گونه پستاندار در منطقه وجود دارد.
در بین گونه های جانوری منطقه پستانداران بزرگ نظیرکل و بز وحشی. گراز، خرس قهوه ای ، سیاه گوش، گربه وحشی ، گربه جنگلی ، پلنگ ،روباه ،شغال و گرگ و از پرندگان به کبک،کبک دری، دراج ، قرقاول ارسباران، عقاب طلایی،عقاب شاهی ،کرکس ،هما و عقاب ماهی گیر ،بالابان،طرلان ،بحری ،لیل وانواع پرندگان مهاجر آبزی و لک لک سیاه در منطقه وجود دارد و درخت زغال اخته به عنوان گیاه شاخص منطقه به همراه گیلاس وحشی  از گیاهان مهم مناطق مرطوب مدیترانه ای هستند که نفوذ گسترده آنها در این منطقه قرابت این ناحیه را با جنگلهای اروپای شرقی بیشتر نشان می دهد. در این میان جنگلهای مختلف بلوط ممرز به همراه گونه هایی چون کیکم،سماق، زرشک ، گیلاس وحشی،گوجه ، انار وحشی،تمشک ، سیب وگلابی وحشی، نسترن، معرف مناطق جنگی متراکم با  اقلیم مرطوب و بارانی و تیپهای مختلف از گیاهان بوته ای چون گون، سیاه تلو، اورمک انواع نعنامیان، پامچال و آلاله وگونه های متنوع گراسها و نباتات علوفه ای معروف مناطق نیمه خشک، استپی و کمربندهای ییلاقی منطقه می باشد.

مناطق شکار ممنوع استان

- منطقه شکار ممنوع سهند
منطقه شکار ممنوع سهند  با وسعت 62884 هکتار در جنوب شهرستان تبریز و محدوده شهرستانهای تبریز، اسکو، آذرشهر، مراغه و عجبشیر قرار گرفته و میانگین دمای سالانه منطقه 2/12 درجه سانتیگراد  و میانگین بارش سالانه 7/201 میلیمتر می باشد. این منطقه از سال 1379 به عنوان منطقه شکار ممنوع مدیریت میشود. بیش از 1000 گونه گیاهی در منطقه وجود داشته و از گونه های جانوری شاخص  گوسفند وحشی زیر گونه ارمنی ،خرس سیاه گوش،گربه پالاس ،گربه وحشی،روباه و انواع پرندگان شکاری مثل عقاب طلایی، ،بالابان ،بحری ،لیل ،پیغو و شاهین وانواع پرندگان مهاجر آبزی اشاره کرد. معمولی،گرگ،راسو،سمور،رودوک،گراز،خارپشت اروپائی،خرگوش میتوان اشاره کرد .ضمنا در منطقه 26 گونه خزنده و 4 گونه دوزیست و 7 گونه ماهی وجود دارد که دربین آنها قزل آلای خال قرمز دارای اهمیت حفاظتی زیادی است.
منطقه حفاظت شده ارسباران تالاب بین المللی قوریگل
پناهگاه حیات وحش کیامکی منطقه حفاظت شده دیزمار
منطقه فسیلی مراغه منطقه حفاظت شده سهند
منطقه حفاظت شده کاغذکنان